U nang thận: Khối u thầm lặng và những nguy cơ bị bỏ sót

U nang thận: Khối u thầm lặng và những nguy cơ bị bỏ sót

1. Mở đầu

U nang thận (renal cysts) là dạng tổn thương dạng túi chứa dịch, xuất hiện trong nhu mô thận. Đây là bệnh lý thường gặp, đặc biệt ở người trưởng thành và người lớn tuổi. Phần lớn u nang thận là lành tính và không gây triệu chứng; tuy nhiên, một số trường hợp phức tạp có thể dẫn đến đau, nhiễm trùng, chảy máu hoặc ảnh hưởng chức năng thận. Việc phân loại, chẩn đoán và xử trí u nang thận đóng vai trò quan trọng nhằm tránh biến chứng và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

2. Giải phẫu – sinh lý liên quan

Thận là cơ quan đóng vai trò lọc máu, điều hòa điện giải, cân bằng toan kiềm và bài tiết hormone. U nang thường xuất hiện tại vùng vỏ thận, có thể đơn độc hoặc nhiều nang. Thành nang được tạo bởi lớp biểu mô lát đơn, bên trong chứa dịch trong, đôi khi có máu hoặc mủ nếu có biến chứng.

3. Phân loại u nang thận

3.1. U nang thận đơn thuần (Simple renal cysts)

• Gặp nhiều nhất (chiếm khoảng 70–80% u nang thận phát hiện tình cờ).
• Đặc điểm:
  • Thành mỏng, nhẵn.
  • Không vách ngăn.
  • Không tăng quang sau tiêm thuốc cản quang.
  • Thường lành tính.

3.2. U nang thận phức tạp (Complex renal cysts)

Phân loại theo thang điểm Bosniak (I – IV) dựa trên CT scan:

• Bosniak I – II: nguy cơ ác tính rất thấp.
• Bosniak IIF: cần theo dõi định kỳ.
• Bosniak III – IV: nguy cơ ung thư thận tăng, có thể cần phẫu thuật.

3.3. Bệnh thận đa nang (Polycystic kidney disease – PKD)

• Là bệnh di truyền (trội NST thường hoặc lặn).
• Nhiều nang hai bên thận gây to thận và suy thận mạn.
• Khác với u nang đơn thuần, đây là bệnh lý toàn thân và tiến triển.

4. Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

• Tuổi cao (tần suất tăng rõ sau 50 tuổi).
• Yếu tố di truyền (đặc biệt trong Bệnh thận đa nang).
• Tăng huyết áp.
• Bệnh thận mạn.
• Nam giới có nguy cơ gặp u nang đơn thuần nhiều hơn nữ.

5. Triệu chứng lâm sàng

Đa phần bệnh nhân không có triệu chứng và phát hiện tình cờ khi siêu âm. Khi có biểu hiện lâm sàng, có thể gặp:

• Đau âm ỉ vùng hông lưng.
• Tiểu máu vi thể hoặc đại thể.
• Nhiễm trùng thận – tiết niệu tái phát.
• Tăng huyết áp.
• Khối vùng bụng (hiếm).

6. Cận lâm sàng

6.1. Siêu âm thận

• Phương pháp được sử dụng phổ biến nhất.
• U nang đơn thuần: dạng trống âm, thành mỏng, tăng âm sau.

6.2. CT scan bụng có cản quang

• Đánh giá tính chất phức tạp của u nang.
• Dùng để phân loại Bosniak.

6.3. MRI

• Được sử dụng khi cần phân biệt khối u nang với u đặc hoặc khi CT không đủ thông tin.

6.4. Xét nghiệm máu – nước tiểu

• Đánh giá chức năng thận (ure, creatinine).
• Tầm soát nhiễm trùng, tiểu máu.

7. Chẩn đoán phân biệt

• Ung thư tế bào thận dạng nang.
• Áp-xe thận.
• U mỡ – cơ – mạch (AML) có thoái hóa nang.
• Nang nước cạnh thận.

8. Điều trị

8.1. U nang đơn thuần

Không cần điều trị nếu không triệu chứng.
Chỉ can thiệp khi:

• Nang lớn gây đau hoặc chèn ép.
• Nhiễm trùng nang tái diễn.
• Nghi ngờ ác tính.

Phương pháp:

• Chọc hút nang + bơm xơ hóa (như ethanol).
• Phẫu thuật nội soi cắt bỏ thành nang (laparoscopic decortication).

8.2. U nang phức tạp

• Bosniak I – II: theo dõi.
• Bosniak IIF: theo dõi định kỳ bằng siêu âm hoặc CT/MRI.
• Bosniak III – IV: cân nhắc phẫu thuật cắt bỏ vì nguy cơ ung thư.

8.3. Bệnh thận đa nang

• Điều trị triệu chứng: kiểm soát huyết áp, giảm đau, kháng sinh khi nhiễm trùng.
• Thuốc làm chậm tiến triển (ví dụ: tolvaptan – tùy chỉ định của bác sĩ chuyên khoa).
• Lọc máu hoặc ghép thận trong giai đoạn cuối.

9. Tiên lượng

U nang thận đơn thuần tiên lượng rất tốt, hầu như không ảnh hưởng đến tuổi thọ. Ngược lại, bệnh thận đa nang có thể tiến triển đến suy thận mạn giai đoạn cuối. U nang phức tạp Bosniak III–IV có nguy cơ ác tính từ 40–90%, vì vậy cần điều trị tích cực hơn.

10. Kết luận

U nang thận là bệnh lý thường gặp và đa số là lành tính. Chẩn đoán chủ yếu dựa vào siêu âm và CT scan để phân loại theo Bosniak. Điều trị tùy thuộc loại u nang, kích thước, triệu chứng và nguy cơ ác tính. Việc phát hiện sớm và theo dõi định kỳ giúp hạn chế biến chứng và đưa ra quyết định điều trị phù hợp. Hiện tại khoa Ngoại Thận- Tiết niệu của Bệnh viện Đa khoa Bình Thuận đã tầm soát và thực hiện thành công nhiều phẫu thuật nội soi cắt bỏ thành nang thận.

[KHOA: NGOẠI TIẾT NIỆU]