TỰ KHÁM VÀ TẦM SOÁT ĐỂ PHÁT HIỆN SỚM UNG THƯ VÚ
CKI-Đ D Bùi Thế Huy
Ung thư vú là một trong những bệnh ung thư thường gặp nhất ở phụ nữ. Nếu được phát hiện ở giai đoạn sớm và điều trị phù hợp, khả năng kiểm soát bệnh và sống lâu dài sẽ cao hơn. Vì vậy, chủ động quan sát, nhận biết những thay đổi bất thường của tuyến vú và tham gia tầm soát phù hợp là những việc rất quan trọng đối với sức khỏe của mỗi phụ nữ. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xác định phát hiện sớm ung thư vú gồm hai nội dung chính: chẩn đoán sớm khi có dấu hiệu bất thường và sàng lọc ở những người chưa có triệu chứng.
1. Vì sao cần phát hiện sớm ung thư vú?
Ung thư vú có thể xuất hiện ở phụ nữ ngay cả khi không có yếu tố nguy cơ rõ ràng. WHO cho biết khoảng 80% trường hợp ung thư vú xảy ra ở phụ nữ không có yếu tố nguy cơ đặc hiệu ngoài giới tính và tuổi. Do đó, không nên chủ quan chỉ vì bản thân không có tiền sử gia đình mắc ung thư vú.
Phát hiện sớm giúp người bệnh được khám, chẩn đoán và điều trị kịp thời. Khi ung thư còn khu trú ở vú, việc điều trị thường có nhiều cơ hội đạt kết quả tốt hơn so với khi bệnh đã lan đến hạch hoặc các cơ quan khác. Vì vậy, đừng chờ đến khi xuất hiện đau hoặc khối u lớn mới đi khám.
2. Phụ nữ cần chú ý những dấu hiệu bất thường nào?
Mỗi phụ nữ nên hiểu rõ hình dạng và cảm giác bình thường của hai bên vú để có thể nhận biết những thay đổi mới xuất hiện.
Một số dấu hiệu cần lưu ý gồm:
-
Xuất hiện khối u hoặc vùng cứng mới ở vú hoặc vùng nách.
-
Một bên vú thay đổi kích thước hoặc hình dạng bất thường.
-
Da trên vú bị co kéo, lõm xuống, nhăn hoặc dày lên.
-
Núm vú bị tụt vào trong mới xuất hiện.
-
Núm vú tiết dịch bất thường, đặc biệt khi dịch có máu.
-
Da vùng núm vú hoặc quầng vú có thay đổi bất thường như đỏ, đóng vảy hoặc tổn thương kéo dài.
-
Đau hoặc khó chịu ở một vùng của vú kéo dài và có thay đổi bất thường đi kèm.
Những dấu hiệu trên không có nghĩa chắc chắn là ung thư vú, vì nhiều bệnh lý lành tính cũng có thể gây ra các biểu hiện tương tự. Tuy nhiên, khi phát hiện bất thường mới xuất hiện, phụ nữ nên đến cơ sở y tế để được nhân viên y tế khám và đánh giá thay vì tự chẩn đoán tại nhà.
3. Tự khám vú: hiểu đúng và thực hiện đúng
Tự khám vú giúp phụ nữ làm quen với hình dạng, kích thước và cảm giác bình thường của tuyến vú, từ đó nhận biết sớm những thay đổi mới. Tuy nhiên, cần hiểu rằng tự khám vú không thay thế cho phương pháp tầm soát bằng hình ảnh hoặc khám chuyên môn khi có chỉ định.
Khi tự quan sát, có thể thực hiện trước gương:
Bước 1 – Quan sát:
Đứng thẳng, thả lỏng hai tay và quan sát hai bên vú. Sau đó đưa hai tay lên cao. Chú ý sự thay đổi mới về kích thước, hình dạng, da và núm vú.
Bước 2 – Kiểm tra bằng tay:
Dùng các đầu ngón tay của bàn tay đối diện nhẹ nhàng kiểm tra toàn bộ vú theo từng vùng, bao gồm cả vùng gần nách. Có thể thực hiện khi tắm hoặc nằm.
Bước 3 – Kiểm tra núm vú:
Quan sát xem núm vú có thay đổi hình dạng, bị tụt vào trong mới xuất hiện hoặc có dịch bất thường hay không.
Nếu phát hiện khối u mới, thay đổi da, tụt núm vú hoặc tiết dịch bất thường, cần đi khám để được đánh giá. Không nên chờ đợi xem triệu chứng có tự hết hay không.
4. Tầm soát ung thư vú là gì?
Tầm soát là việc kiểm tra ở những người chưa có triệu chứng rõ ràng, nhằm phát hiện những tổn thương có thể liên quan đến ung thư ở giai đoạn sớm.
Theo WHO, chụp X-quang tuyến vú (mammography) là phương pháp quan trọng trong chương trình sàng lọc ung thư vú ở nhóm phụ nữ phù hợp. Tuy nhiên, tuổi bắt đầu, khoảng cách giữa các lần tầm soát và phương pháp sử dụng cần được lựa chọn dựa trên tuổi, nguy cơ cá nhân, tiền sử gia đình và hướng dẫn chuyên môn.
Tại Việt Nam, Bộ Y tế đã ban hành Hướng dẫn sàng lọc phát hiện sớm ung thư vú theo Quyết định số 3898/QĐ-BYT ngày 18/12/2025, có hiệu lực từ ngày 12/02/2026 và áp dụng tại các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh trên toàn quốc.
Vì vậy, phụ nữ nên trao đổi với bác sĩ hoặc cơ sở y tế để được tư vấn thời điểm và phương pháp tầm soát phù hợp với từng người, thay vì tự lựa chọn lịch tầm soát giống nhau cho tất cả mọi người.
5. Ai cần đặc biệt quan tâm đến việc tầm soát?
Phụ nữ lớn tuổi cần chú ý hơn vì nguy cơ ung thư vú tăng theo tuổi. Ngoài ra, những người có tiền sử gia đình mắc ung thư vú hoặc ung thư buồng trứng, từng mắc bệnh lý tuyến vú hoặc có các yếu tố nguy cơ đặc biệt có thể cần được đánh giá nguy cơ và xây dựng kế hoạch theo dõi riêng.
Đối với người có nguy cơ cao, bác sĩ có thể chỉ định thêm các phương pháp chẩn đoán hình ảnh hoặc xét nghiệm phù hợp. Không phải tất cả phụ nữ đều cần chụp MRI hoặc các phương tiện chuyên sâu; việc chỉ định cần dựa trên đánh giá nguy cơ và tình trạng cụ thể.
6. Hãy chủ động bảo vệ sức khỏe tuyến vú
Phòng bệnh và phát hiện sớm ung thư vú không phải là trách nhiệm của riêng ngành y tế mà cần sự chủ động của mỗi phụ nữ và gia đình.
Hãy:
Biết rõ cơ thể mình – chú ý những thay đổi mới – đi khám khi có bất thường – thực hiện tầm soát đúng chỉ định.
Bên cạnh đó, duy trì cân nặng hợp lý, thường xuyên vận động, hạn chế sử dụng rượu bia và duy trì lối sống lành mạnh cũng góp phần giảm nguy cơ ung thư nói chung và hỗ trợ sức khỏe lâu dài. WHO cũng đưa kiểm soát thừa cân/béo phì, hạn chế rượu và khuyến khích hoạt động thể chất vào các chiến lược nâng cao sức khỏe nhằm giảm nguy cơ ung thư vú.
THÔNG ĐIỆP SỨC KHỎE
“Đừng chờ đến khi có triệu chứng rõ ràng mới quan tâm đến tuyến vú. Hãy chủ động quan sát, phát hiện bất thường và tầm soát đúng hướng dẫn.
Phát hiện sớm – chẩn đoán sớm – điều trị sớm là chìa khóa nâng cao cơ hội kiểm soát ung thư vú.”
Tài liệu tham khảo
-
Bộ Y tế (2025). Quyết định số 3898/QĐ-BYT ngày 18/12/2025 về việc ban hành tài liệu chuyên môn “Hướng dẫn sàng lọc phát hiện sớm ung thư vú”; có hiệu lực từ ngày 12/02/2026.
-
World Health Organization (WHO) (2026). Breast cancer – Fact sheet, cập nhật ngày 03/07/2026.
-
World Health Organization (WHO). WHO position paper on mammography screening.
-
World Health Organization (WHO) (2024). Patient navigation for early detection, diagnosis and treatment of breast cancer: technical brief.
-
International Agency for Research on Cancer (IARC/WHO) (2024). Breast Cancer Awareness Month.