SỨC KHỎE TINH THẦN CỦA BỆNH NHÂN UNG THƯ

SỨC KHỎE TINH THẦN CỦA BỆNH NHÂN UNG THƯ

CKI-ĐD Bùi Thế Huy

Ung thư không chỉ ảnh hưởng đến thể chất mà còn tác động rất lớn đến tinh thần của người bệnh. Khi được chẩn đoán mắc ung thư, nhiều người có thể cảm thấy lo lắng, sợ hãi, buồn bã, mất ngủ, căng thẳng hoặc mất niềm tin vào tương lai. Những cảm xúc này có thể xuất hiện ở nhiều thời điểm khác nhau như khi mới nhận chẩn đoán, bắt đầu điều trị, trong quá trình hóa trị, xạ trị, phẫu thuật, khi bệnh tái phát hoặc khi chuyển sang chăm sóc giảm nhẹ. Theo Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI), mức độ căng thẳng tâm lý ở mỗi người bệnh là khác nhau và có thể thay đổi trong suốt quá trình mắc bệnh. [1]

1. Vì sao bệnh nhân ung thư thường lo lắng và căng thẳng?

Ung thư là một bệnh lý nghiêm trọng, làm thay đổi cuộc sống của người bệnh và gia đình. Người bệnh có thể lo sợ về kết quả điều trị, tác dụng phụ của thuốc, đau đớn, thay đổi ngoại hình, chi phí điều trị, công việc, cuộc sống gia đình hoặc tương lai của bản thân.

Một số người có thể cảm thấy buồn bã, dễ cáu gắt, mất ngủ, ăn uống kém, không muốn giao tiếp hoặc cảm thấy mình trở thành gánh nặng cho gia đình. Những biểu hiện này không có nghĩa là người bệnh yếu đuối. Đây có thể là phản ứng tâm lý trước một sự kiện lớn trong cuộc sống. NCI cho biết các cảm xúc như sợ hãi, lo lắng, buồn bã và cô đơn khá thường gặp ở người bệnh ung thư. [1,2]

2. Giữ tinh thần tốt có ý nghĩa như thế nào?

Chăm sóc sức khỏe tinh thần là một phần quan trọng trong chăm sóc toàn diện bệnh nhân ung thư. Khi người bệnh được lắng nghe, hỗ trợ và cung cấp thông tin phù hợp, họ có thể giảm cảm giác cô đơn, lo lắng và dễ thích nghi hơn với quá trình điều trị.

Người bệnh không nên cố gắng che giấu tất cả cảm xúc của mình. Hãy chia sẻ những điều đang lo lắng với bác sĩ, điều dưỡng, người thân hoặc người mà mình tin tưởng. Khi chưa hiểu về bệnh hoặc phương pháp điều trị, người bệnh nên mạnh dạn đặt câu hỏi với nhân viên y tế thay vì tìm kiếm thông tin không rõ nguồn gốc.

Các hình thức hỗ trợ tâm lý – xã hội như tư vấn, giáo dục sức khỏe, thư giãn, hỗ trợ từ gia đình và nhóm người bệnh có thể giúp cải thiện lo âu, trầm cảm và các triệu chứng liên quan đến bệnh hoặc điều trị. [1,3]

3. Người bệnh có thể làm gì để chăm sóc sức khỏe tinh thần?

Thứ nhất, chấp nhận và chia sẻ cảm xúc. Khi buồn, sợ hãi hoặc lo lắng, người bệnh có thể nói ra cảm xúc của mình. Không cần phải lúc nào cũng tỏ ra mạnh mẽ. Việc chia sẻ với người thân hoặc nhân viên y tế có thể giúp tìm được cách giải quyết phù hợp.

Thứ hai, tìm hiểu thông tin chính xác về bệnh. Người bệnh nên tiếp nhận thông tin từ bác sĩ, điều dưỡng và các nguồn y tế đáng tin cậy. Không nên tin hoàn toàn vào những thông tin trên mạng về các phương pháp điều trị chưa được kiểm chứng.

Thứ ba, duy trì những hoạt động phù hợp. Nếu tình trạng sức khỏe cho phép, người bệnh có thể đi lại nhẹ nhàng, tập thở, nghe nhạc, đọc sách, xem chương trình yêu thích hoặc trò chuyện với gia đình. Những hoạt động đơn giản này giúp người bệnh duy trì sinh hoạt và giảm cảm giác bị cô lập.

Thứ tư, chú ý đến giấc ngủ và nghỉ ngơi. Nên duy trì thời gian ngủ và thức tương đối ổn định, hạn chế sử dụng điện thoại hoặc các thiết bị điện tử ngay trước khi ngủ. Nếu mất ngủ kéo dài, người bệnh nên thông báo cho nhân viên y tế để được tư vấn.

Thứ năm, duy trì kết nối với gia đình. Sự quan tâm của người thân có thể là nguồn động viên quan trọng. Người nhà nên lắng nghe, kiên nhẫn và tôn trọng cảm xúc của người bệnh; tránh trách móc, gây áp lực hoặc ép người bệnh phải luôn vui vẻ.

4. Khi nào cần tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn?

Nếu người bệnh buồn bã, lo lắng kéo dài; mất ngủ nhiều; không muốn ăn uống; không còn hứng thú với những hoạt động trước đây; thường xuyên cảm thấy tuyệt vọng, cô đơn hoặc không thể thực hiện các sinh hoạt hằng ngày, cần thông báo cho bác sĩ hoặc điều dưỡng.

Đặc biệt, nếu người bệnh có suy nghĩ rằng cuộc sống không còn ý nghĩa, muốn chết hoặc muốn tự làm tổn thương bản thân, cần báo ngay cho nhân viên y tế và không để người bệnh ở một mình. Người bệnh có thể được đánh giá và hỗ trợ bởi bác sĩ, chuyên gia tâm lý, bác sĩ tâm thần, nhân viên công tác xã hội hoặc nhóm chăm sóc giảm nhẹ khi cần thiết. [1,3]

5. Thông điệp dành cho bệnh nhân và người nhà

Ung thư là một hành trình khó khăn, nhưng người bệnh không phải đối mặt với hành trình đó một mình.

Hãy chăm sóc cả thể chất và tinh thần, chủ động chia sẻ những khó khăn, tuân thủ điều trị và tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần. Người nhà hãy đồng hành bằng sự lắng nghe, cảm thông và động viên chân thành.

Đừng ngại nói ra khi bạn đang lo lắng hoặc buồn.      
Đừng chịu đựng một mình.   
Chăm sóc tinh thần là một phần quan trọng của chăm sóc bệnh nhân ung thư.

Tài liệu tham khảo

1. National Cancer Institute (NCI). Adjustment to Cancer: Anxiety and Distress (PDQ®)–Patient Version. Updated May 14, 2025.
2. National Cancer Institute (NCI). Emotions and Cancer. National Institutes of Health.
3. National Cancer Institute (NCI). Psychological and Social Distress; Adjustment to Cancer: Anxiety and Distress (PDQ®).
4. World Health Organization (WHO). Psychological self-help interventions: delivering self-help for individuals. 2026.