NHỮNG ĐIỀU CẦN BIẾT VỀ VIÊM DA CƠ ĐỊA
Viêm da cơ địa là gì?
- Viêm da cơ địa là bệnh lý viêm da mạn tính, tái phát. Bệnh thường xuất hiện ở trẻ em, đa số sẽ hết khi trẻ 2 tuổi, tuy nhiên một số bệnh nhân sẽ tiến triển thành viêm da cơ địa ở trẻ lớn và viêm da cơ địa ở người lớn.
- Tỷ lệ bệnh viêm da cơ địa cao và khác nhau ở từng quốc gia, dao động từ 15-20% trẻ em và lên tới 10% ở người lớn. Bệnh gặp ở cả 2 giới. Trong những năm gần đây, tỉ lệ viêm da cơ địa tăng, kể cả ở những nước phát triển và các nước đang phát triển.
Nguyên nhân gây viêm da cơ địa?
- Nguyên nhân, cơ chế bệnh sinh của bệnh viêm da cơ địa rất phức tạp, đến nay vẫn chưa được hiểu hoàn toàn. Tuy nhiên, có sự đồng thuận rằng các yếu tố miễn dịch, di truyền và môi trường là những yếu tố chính góp phần vào sự phát triển của bệnh.
- Trẻ em có cha hoặc mẹ bị viêm da cơ địa có nguy cơ mắc viêm da cơ địa cao hơn 40%. Khi cả cha và mẹ đều mắc các bệnh lý dị ứng (viêm da cơ địa, hen, viêm mũi dị ứng, dị ứng thức ăn, …) thì khả năng mắc bệnh của trẻ tăng lên 60-80%.
Làm thế nào để nhận biết viêm da cơ địa?
- Biểu hiện lâm sàng của bệnh thay đổi theo lứa tuổi và từng giai đoạn bệnh.
- Giai đoạn cấp tính: tổn thương ban đầu là mảng hồng ban, giới hạn không rõ, sẩn, ngứa sau đó xuất hiện mụn nước, dễ vỡ, sau khi vỡ đóng mài, tiết dịch. Các vết xước do gãi tạo thành vết trợt, bội nhiễm tụ cầu tạo các mụn mủ và vảy tiết vàng. Bệnh đối xứng 2 bên, thường ở 2 má, mặt, trán, nặng hơn hơn có thể lan ra tay chân, thân mình.
- Biểu hiện bán cấp với các triệu chứng nhẹ hơn, da không phù nề, tiết dịch.
- Giai đoạn mạn tính: tổn thương ít tiết dịch, có biểu hiện dày da, ranh giới rõ, lichen hoá, các vết nứt đau; đây là hậu quả của việc bệnh nhân ngứa gãi nhiều. Thương tổn hay gặp ở các nếp gấp lớn, vùng cổ, nếp gấp khuỷu tay, cổ tay, khoeo, mắt cá.
- Ngoài ra, bệnh nhân có thể có các biểu hiện khác như: khô da, chàm vú, quầng thâm quanh mắt, dấu hiệu vẽ nổi, dày sừng nang lông, vảy phấn trắng, viêm kết mạc, mặt xanh xao, dễ bị dị ứng thức ăn, viêm môi, ngứa.
Biến chứng có thể gặp nếu viêm da cơ địa không được điều trị kịp thời
Nhiễm trùng: Bệnh nhân có thể bội nhiễm virus herpes, vi khuẩn như liên cầu, tụ cầu. Một số trường hợp bội nhiễm tổn thương da tại chỗ không được điều trị kịp thời có thể gây nhiễm khuẩn huyết, viêm cầu thận…
Làm gì khi bị viêm da cơ địa?
Khi nghi ngờ bị viêm da cơ địa cần đi khám bác sĩ chuyên khoa da liễu để được điều trị đúng, kịp thời, tránh để bệnh gây ra biến chứng. Người bệnh hoặc người nhà của bệnh nhân không nên tự chẩn đoán, tự mua thuốc điều trị sẽ làm cho bệnh nặng hơn, thậm chí biến chứng.
Điều trị viêm da cơ địa như thế nào?
Mục tiêu điều trị viêm da cơ địa để giảm viêm, giảm ngứa và ngăn chặn các đợt bùng phát trong tương lai, tránh biến chứng, bao gồm:
Thuốc thoa tại chỗ:
1. Dưỡng ẩm:
Dưỡng ẩm cho da là một bước điều trị đặc biệt quan trọng trong điều trị viêm da cơ địa cả trong giai đoạn bệnh cấp và mạn. Dưỡng ẩm tốt giúp cải thiện các triệu chứng khô và ngứa da, phục hồi chức năng hàng rảo bảo vệ da, giúp làm giảm thời gian và mức độ sử dụng corticoid. Các chất dưỡng ẩm an toàn và hầu như không có tác dụng phụ nên có thể dùng lâu dài như một liệu pháp điều trị duy trì. Các nghiên cứu đều khuyến cáo nên sử dụng dưỡng ẩm tối thiểu 2 lần/ngày dù có hoặc không có biểu hiện bệnh.
2. Corticoid bôi tại chỗ:
Corticoid tại chỗ là thuốc sử dụng trong trường hợp đợt bùng phát của viêm da cơ địa. Sử dụng corticoid cần lưu ý lựa chọn loại corticoid phù hợp với đặc điểm, vị trí, tổn thương và phù hợp với lứa tuổi của người bệnh. Vị trí da mỏng như vùng da mặt, sinh dục, hay vùng da nếp gấp như cổ, nách, bẹn, dưới vú sử dụng corticoid mức độ nhẹ, trung bình. Vị trí vùng da dày sử dụng corticoid mức độ mạnh hơn.
3. Ức chế calcineurin bôi tại chỗ:
Tacrolimus và pimecrolimus. Được sử dụng vùng không đáp ứng với corticoid bôi tại chỗ, vùng da teo da, giãn mạch do tác dụng phụ của corticoid, dùng kết hợp với corticoid bôi sau khi tổn thương da đã ổn định sau điều trị bằng bôi corticoid mức độ mạnh.
Thuốc toàn thân:
- Thuốc giảm ngứa: các thuốc kháng histamine
- Trong trường hợp viêm da cơ địa mức độ trung bình, mức độ nặng, hay viêm da cơ địa không đáp ứng với thuốc bôi tại chỗ có thể dùng các phương pháp điều trị toàn thân như: điều trị ánh sáng, các thuốc ức chế miễn dịch như cyclosporin, methotrexate, thuốc sinh học.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Abdel-Mageed, H.M. Atopic dermatitis: a comprehensive updated review of this intriguing disease with futuristic insights. Inflammopharmacol 33, 1161–1187 (2025). https://doi.org/10.1007/s10787-025-01642-z
2. Davis, D.M.R. Drucker, A.M. et al. Guidelines of care for the management of atopic dermatitis in adults with phototherapy and systemic therapies J Am Acad Dermatol. 2024; 90:e43-e56
3. Jeskey J, Kurien C, Blunk H, Sehmi K, Areti S, Nguyen D, Hostoffer R. Atopic Dermatitis: A Review of Diagnosis and Treatment. J Pediatr Pharmacol Ther. 2024 Dec;29(6):587-603. doi: 10.5863/1551-6776-29.6.587. Epub 2024 Dec 9. PMID: 39659858; PMCID: PMC11627575.
Sidbury, R. Alikhan. et al. Guidelines of care for the management of atopic dermatitis in adults with topical therapies J Am Acad Dermatol. 2023; 89:e1-e20
[KHOA: KHÁM BỆNH]