Hẹp Bao Quy Đầu: Khi Nào Cần Điều Trị?

Hẹp Bao Quy Đầu: Khi Nào Cần Điều Trị?

1. Đặt vấn đề

Hẹp da bao quy đầu (phimosis) là tình trạng da bao quy đầu không thể tuột xuống để lộ quy đầu dương vật. Đây là một bệnh lý thường gặp ở trẻ nam nhưng cũng có thể xuất hiện ở người trưởng thành. Mặc dù đa số trường hợp hẹp bao quy đầu ở trẻ nhỏ là sinh lý và có thể tự cải thiện theo thời gian, song một tỷ lệ không nhỏ có thể tiến triển thành hẹp bệnh lý, gây viêm nhiễm tái phát, ảnh hưởng đến chức năng sinh dục và chất lượng sống. Do vậy, việc nhận diện, chẩn đoán và điều trị hẹp bao quy đầu đúng thời điểm có ý nghĩa quan trọng trong thực hành lâm sàng.

2. Giải phẫu và sinh lý bao quy đầu

Bao quy đầu là lớp da che phủ đầu dương vật, gồm hai lớp: lá ngoài và lá trong. Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, bao quy đầu thường dính nhẹ vào quy đầu do hiện tượng sinh lý tự nhiên. Sự tách lỏng lẻo giữa bao quy đầu và quy đầu diễn ra dần dần theo tuổi, nhờ quá trình tăng tiết bã smegma và sự phát triển của mô liên kết. Ở đa số bé trai, bao quy đầu có thể tuột hoàn toàn vào khoảng 3–5 tuổi, nhưng cũng có trường hợp đến tuổi dậy thì mới hoàn thiện.

3. Phân loại hẹp bao quy đầu

3.1. Hẹp bao quy đầu sinh lý

• Thường gặp ở trẻ dưới 5 tuổi.
• Bao quy đầu không tuột được do dính tự nhiên với quy đầu.
• Không gây triệu chứng hoặc chỉ khó vệ sinh.
• Có xu hướng cải thiện theo thời gian.

3.2. Hẹp bao quy đầu bệnh lý

Xảy ra khi bao quy đầu bị xơ hóa, viêm mãn tính hoặc do bít tắc bẩm sinh. Nguyên nhân thường gặp:

• Viêm bao quy đầu tái phát.
• Dùng lực kéo bao quy đầu quá mạnh gây rách và hình thành mô sẹo.
• Xơ hóa do bệnh lý da liễu (ví dụ: balanitis xerotica obliterans – BXO).

5. Đặc điểm: vòng bao quy đầu trắng, xơ cứng, dễ chảy máu, đau khi cố kéo.

4. Dịch tễ học

Hẹp bao quy đầu sinh lý gặp ở hơn 90% trẻ sơ sinh và giảm dần theo tuổi:

• 50–60% ở trẻ 1 tuổi
• 10% ở trẻ 3 tuổi
• Khoảng 1% ở tuổi 17

Hẹp bệnh lý chiếm tỉ lệ nhỏ hơn, thường dưới 5%.

5. Triệu chứng lâm sàng

Người bệnh có thể gặp:

• Bao quy đầu không kéo xuống được.
• Tiểu khó, tia nước tiểu yếu hoặc phồng bao quy đầu khi tiểu.
• Viêm quy đầu – bao quy đầu tái diễn.
• Đau khi cương dương (ở người lớn).
• Mùi khó chịu và tích tụ bựa sinh dục (smegma).
• Biến chứng cấp: nghẹt bao quy đầu (paraphimosis).

6. Chẩn đoán

6.1. Khám lâm sàng

• Quan sát vòng bao quy đầu, mức độ xơ hóa.
• Đánh giá khả năng tụt bao quy đầu khi mềm và khi cương.
• Tìm dấu hiệu viêm, loét, tiểu khó.

6.2. Phân biệt

• Dính bao quy đầu sinh lý với hẹp bệnh lý.
• Nghẹt bao quy đầu.
• Viêm quy đầu – bao quy đầu.
• BXO (xơ hóa bạch cầu).

7. Điều trị

7.1. Điều trị bảo tồn

a. Theo dõi không can thiệp
Áp dụng cho hẹp sinh lý ở trẻ nhỏ, miễn là không có biến chứng.

b. Bôi corticosteroid tại chỗ

• Cơ chế: làm mềm da, giảm xơ hóa.
• Tỉ lệ thành công: 65–90% tùy mức độ.

7.2. Nong bao quy đầu có kiểm soát

Được thực hiện bởi nhân viên y tế, tránh kéo mạnh gây rách.

7.3. Phẫu thuật

Áp dụng khi:

• Hẹp bệnh lý.
• Điều trị nội khoa thất bại.
• Nhiễm trùng tái diễn.
• Tiểu khó hoặc biến dạng lỗ tiểu.

Các phương pháp:

1. Cắt bao quy đầu (circumcision)
   • Phổ biến nhất.
   • Loại bỏ hoàn toàn bao quy đầu, hạn chế tái phát.
2. Tạo hình bao quy đầu (preputioplasty)
   • Giữ lại bao quy đầu, chỉ mở rộng vòng bao quy đầu.
   • Giảm đau sau mổ, phù hợp trẻ nhỏ hoặc gia đình không muốn cắt bao quy đầu.

8. Biến chứng nếu không điều trị

• Viêm bao quy đầu – quy đầu tái phát.
• Nghẹt bao quy đầu.
• Tắc nghẽn đường tiểu.
• Nguy cơ tăng viêm nhiễm đường tiết niệu.
• Ảnh hưởng chức năng sinh dục, gây đau khi quan hệ.
• Nguy cơ ung thư dương vật tăng nhẹ (trong trường hợp viêm mạn tính kéo dài).

9. Giáo dục và phòng ngừa

• Vệ sinh bộ phận sinh dục hằng ngày, nhẹ nhàng.
• Không cố kéo bao quy đầu trẻ gây rách.
• Khám sớm nếu có dấu hiệu viêm hoặc tiểu khó.
• Hướng dẫn phụ huynh nhận biết hẹp sinh lý và bệnh lý.

10. KẾT LUẬN

Hẹp bao quy đầu là một bệnh lý phổ biến và có thể gây nhiều biến chứng nếu không được chẩn đoán và xử trí kịp thời. Trong khi phần lớn trường hợp ở trẻ em là sinh lý và có thể tự cải thiện, thì hẹp bao quy đầu bệnh lý cần được can thiệp điều trị phù hợp, đặc biệt khi có dấu hiệu viêm nhiễm hoặc ảnh hưởng đến tiểu tiện và sinh hoạt tình dục. Việc nâng cao kiến thức cộng đồng và thực hành lâm sàng đúng đắn đóng vai trò quan trọng trong quản lý bệnh lý này. Bệnh viện Đa khoa Bình Thuận có khoa Ngoại Thận- Tiết niệu với đội ngũ bác sĩ chuyên khoa sẽ giúp phát hiện sớm và có phương án điều trị hẹp bao quy đầu một cách an toàn và hiệu quả.

[KHOA: NGOẠI TIẾT NIỆU]