CHẤN THƯƠNG SỌ NÃO

CHẤN THƯƠNG SỌ NÃO

1. Tổng quan

Chấn thương sọ não là tình trạng va chạm vào đầu đủ mạnh để gây tổn thương xương sọ và nội sọ. Nguyên nhân hàng đầu là tai nạn giao thông.

2. Phân loại

• Có 3 cách phân loại dựa trên loại cơ chế bệnh sinh, giải phẫu và mức độ nặng. Để thuận tiện cho việc theo dõi và điều trị, trên thực tế người ta thường sử dụng mức độ tổn thương gồm:

• Việc phân loại mức độ tổn thương được dựa trên thang điểm GCS (Glasgow Coma Scale), là yếu tố tiên lượng quan trọng, gần 80% bệnh nhân có GCS 3-5đ có kết cục tử vong hoặc tàn tật nặng
• Tổn thương sợi trục lan tỏa (DAI): Là tổn thương nguyên phát, do cơ chế tang giảm tốc đột ngột. Bệnh nhân mất tri giác >6h mà không kèm khối choáng chỗ đáng kể trên phim CTscan sọ não

3. Khám và theo dõi bệnh nhân chấn thương sọ não
   1. Nguyên tắc:

• Khám toàn diện, theo dõi thường xuyên đều đặn để phát hiện các tổn thương xuất hiện muộn
• Khám theo thứ tự ưu tiên: Dấu hiệu sinh tồn, tri giác, dấu thần kinh khu trú
• Phân mức độ nặng để xử trí
  1. Tiếp cận bệnh nhân chấn thương sọ não
     1. Chấn thương sọ não mức độ nhẹ (GCS 14-15đ)
• CTSN mức độ nhẹ chiếm hầu hết các trường hợp CTSN. Đa số bệnh nhân hồi phục hoàn toàn, khoảng 3% bệnh nhân diễn tiến nặng cần can thiệp ngoại khoa
• Đối với bệnh nhân mức độ nhẹ cần xem xét chỉ định chụp CTScan sọ não và chỉ định nhập viện để tránh bỏ sót tổn thương tiến triển
  1. Chấn thương sọ não mức độ trung bình (GCS 9-13đ)
• CTSN mức độ trung bình chiếm khoảng 10% trường hợp CTSN
• Khoảng 10% bệnh nhân CTSN mức độ trung bình diễn tiến xấu hơn đến hôn mê. Bệnh nhân CTSN mức độ trung bình cần được tiếp cận và xử trí như CTSN mức độ nặng dù hầu hết không cần đặt NKQ
  1. Chấn thương sọ não mức độ nặng (GCS ≤ 8đ)
• Bệnh nhân CTSN mức độ nặng cần được phát hiện và xử trí kịp thời các tổn thương nguy hiểm tính mạng và thường đi kèm với đa chấn thương
• Bệnh nhân cần được tiếp cận theo ABCDE để đảm bảo an toàn và không bỏ sót tổn thương
• Xem xét chỉ định đặt NKQ ở bệnh nhân GCS ≤ 8đ và chấn thương hàm mặt nặng, đảm bảo Sp02 ≥ 95% (PaO₂ ≥ 70 mmHg), huyết áp tâm thu ≥ 100 mmHg ở bệnh nhân 50-69 tuổi, ≥ 110mmHg ở bệnh nhân 15-19 tuổi và trên 70 tuổi
  1. Chỉ định chụp CTscan
• GCS ≤ 14đ
• Mất tri giác, trí nhớ sau chấn thương
• Đau đầu kéo dài
• Nôn ói
• Động kinh
• Bệnh sử chấn thương không rõ rang
• Trẻ em <2 tuổi
• Nghi ngờ bạo hành trẻ em
• Dấu hiệu lâm sang vỡ xương sọ
• Chấn thương mặt nghiêm trọng
• Dấu thần kinh khu trú
• Rối loạn tri giác, giảm tri giác tiến triển
• Cần phẫu thuật gây mê

Hình ảnh máu tụ ngoài màng cứng thái dương phải và nứt sọ thái dương phải

Hình ảnh máu tụ dưới màng cứng bán cầu phải, dập xuất huyết não thái dương hai bên, trán phải

Hình ảnh bệnh nhân vết thương sọ não

1. Kết luận

Nhìn chung CTSN là 1 tình trạng nặng cần đến khám tại cơ sở y tế gần nhất để được đánh giá phân loại và xử trí phù hợp kịp thời. Hàng năm, Bệnh viện Đa khoa Bình Thuận và khoa Ngoại Thần kinh tiếp nhận và xử trí hàng ngàn trường hợp bệnh nhân chấn thương sọ não và hồi phục sau điều trị tương đối tốt

Trưởng khoa Ngoại Thần kinh – BS CK1 Thông Hùng Minh chuyên gia với nhiều năm kinh nghiệm tại Bệnh viện Đa khoa Bình Thuận và tập thể nhân viên khoa Ngoại Thần kinh

[KHOA: NGOẠI THẦN KINH]