PHỤC HỒI CHỨC NĂNG SAU TÁI TẠO DÂY CHẰNG CHÉO TRƯỚC (ACL)
I. Giới thiệu
Dây chằng chéo trước (ACL) giữ vai trò quan trọng trong việc ổn định khớp gối. Chấn thương ACL thường gặp ở người chơi thể thao hoặc vận động mạnh. Sau phẫu thuật tái tạo, quá trình phục hồi chức năng (PHCN) là yếu tố quyết định giúp người bệnh lấy lại khả năng vận động và trở lại sinh hoạt, thể thao an toàn.
II. Giải phẫu và vai trò của ACL
ACL giúp kiểm soát sự trượt ra trước của xương chày và hạn chế xoay khớp gối. Cấu trúc này chịu đến 85% lực hạn chế trượt ra trước, do đó rất cần thiết cho các hoạt động như chạy, nhảy hoặc đổi hướng.
III. Cơ chế chấn thương
1. Không tiếp xúc (70–75%): Xảy ra khi xoay gối đột ngột, tiếp đất sai kỹ thuật hoặc đổi hướng nhanh.
2. Tiếp xúc trực tiếp: Do lực va chạm mạnh từ bên ngoài hoặc lực tác động khiến xương chày trượt ra trước.
IV. Chẩn đoán
• Lâm sàng: Nghiệm pháp Lachman (độ chính xác >95%), nghiệm pháp ngăn kéo trước (78–98%).
• Cận lâm sàng: MRI – tiêu chuẩn vàng trong chẩn đoán với độ chính xác khoảng 95%.
V. Điều trị
Hai phương pháp tái tạo ACL phổ biến:
• Ghép gân bánh chè.
• Ghép gân cơ chân ngỗng, cơ mác dài hoặc gân gót.
VI. Phục hồi chức năng theo giai đoạn
Giai đoạn 1 (0–2 tuần)
• Mục tiêu: Giảm sưng đau, bảo vệ mảnh ghép, duỗi gối hoàn toàn và gập đến 90°.
• Bài tập: Trượt gót, co cơ tĩnh, di động xương bánh chè, đạp xe nhẹ.
• Dụng cụ: Nẹp cố định gối khi đi lại và khi ngủ.
Giai đoạn 2 (2–4 tuần)
• Mục tiêu: Hết viêm, cải thiện biên độ vận động, tập dáng đi bình thường.
• Bài tập: Squat 30°, đạp xe tăng nhẹ lực kháng, kéo giãn cơ chịu lực.
Giai đoạn 3 (6 tuần – 4 tháng)
• Mục tiêu: Tăng sức mạnh cơ, cải thiện cảm giác thăng bằng và độ ổn định khớp gối.
• Bài tập: Squat một chân (60°), bước bục, bơi lội, chạy lên cầu thang.
Giai đoạn 4 (sau 4 tháng)
• Mục tiêu: Trở lại sinh hoạt gần như bình thường.
• Bài tập: Chạy chậm, chạy – dừng, đổi hướng, bật nhảy, chạy ngang.
Giai đoạn 5: Trở lại thể thao
• Điều kiện: Hết đau, không còn hạn chế mô mềm và đạt yêu cầu qua các test chức năng.
[KHOA: VLTL-PHCN]