HƯỚNG DẪN CHO NGƯỜI BỆNH UNG THƯ ĂN QUA ỐNG THÔNG DẠ DÀY RA DA TẠI NHÀ

HƯỚNG DẪN CHO NGƯỜI BỆNH UNG THƯ ĂN QUA ỐNG THÔNG DẠ DÀY RA DA TẠI NHÀ

Người viết: CK1ĐD Bùi Thế Huy

Những người bệnh ung thư không nhai được, nuốt được, khối u chèn ép vùng hầu họng được bác sỹ chỉ định phẫu thuật mở dạ dày ra da để bỗ sung năng lượng cho cơ thể. Những trường hợp đặt kéo dài hoặc vĩnh viễn thân nhân của người bệnh cần được hướng dẫn để chăm sóc cho người bệnh tại nhà.  

Mục đích:

• Giúp người bệnh không ăn được bằng miệng vẫn đảm bảo đủ năng lượng.
• Duy trì cân nặng, sức khoẻ và khả năng đáp ứng điều trị.
• Tránh nguy cơ sặc, viêm phổi hít.

1. Chuẩn bị trước khi cho ăn

✔ Vật dụng cần có

• Sữa hoặc dung dịch dinh dưỡng theo chỉ định (Ensure, cháo lõng… hoặc công thức tự pha được bác sĩ hướng dẫn).
• Bơm tiêm 50 ml hoặc bộ dây truyền.
• Nước ấm 30–40°C.
• Găng tay sạch, khăn lau, cốc sạch.

✔ Kiểm tra ống trước khi cho ăn

• Quan sát vùng da quanh chân ống: xem có đỏ, sưng, rỉ dịch, đau, mùi hôi hay không.
• Kiểm tra vị trí ống không bị tuột, không gập, không nghẹt.
• Rửa tay sạch, mang găng.

✔ Đánh giá dịch tồn lưu: trước khi cho ăn nên kiểm tra dịch tồn lưu

+ Nếu dịch trong, màu vàng nhạt bom lại để tránh mất nước điện giải

+ Nếu dịch màu đục, xanh, có mùi không bơm lại, hỏi ý kiến bác sỹ

2. Cách cho ăn qua ống thông dạ dày ra da

Phương pháp 1: Bơm tiêm (Bolus feeding)

1. Đặt người bệnh nửa nằm nửa ngồi, đầu cao 30–45°.
2. Dùng 20–30 ml nước ấm bơm vào ống để thông ống.
3. Đổ sữa vào bơm tiêm, mở nắp cho chảy từ từ (không ép mạnh).
4. Tốc độ phù hợp: 200–300 ml/15–20 phút.
5. Sau khi xong, bơm thêm 20–30 ml nước để rửa ống.

Phương pháp 2: Cho ăn nhỏ giọt qua túi truyền

• Treo túi sữa cao hơn dạ dày 30–40 cm.
• Điều chỉnh tốc độ 60–120 ml/giờ tùy bác sĩ chỉ định.
• Sau khi truyền xong, xả nước ấm để rửa ống.

4. Lịch ăn trong ngày

• 4–6 lần/ngày, mỗi lần 200–300 ml (tùy nhu cầu).
• Khoảng cách giữa các lần: 3–4 giờ.
• Không cho ăn khi bệnh nhân đang nằm hoàn toàn ngang.

5. Chăm sóc miệng và da quanh ống

✔ Chăm sóc da quanh chân ống

• Vệ sinh hằng ngày với nước muối sinh lý hoặc nước sạch, lau khô.
• Nếu rỉ dịch → dùng gạc khô thấm, thay gạc mỗi ngày.
• Không băng quá chặt.

✔ Chăm sóc răng miệng

• Dù không ăn uống qua miệng, bệnh nhân vẫn phải chải răng hoặc lau miệng bằng gạc ẩm 2 lần/ngày để tránh nhiễm trùng.

6. Lưu ý quan trọng khi cho ăn

• Không dùng sữa hoặc thức ăn quá đặc, quá nóng, quá lạnh.
• Nếu tự xay thức ăn → phải lọc kỹ, nấu chín, đảm bảo vệ sinh, dùng ngay.
• Không để sữa/dung dịch dinh dưỡng đứng ở nhiệt độ phòng quá 4 giờ.
• Không bơm thức ăn quá nhanh → gây nôn ói, tiêu chảy, đau bụng.

7. Xử lý một số vấn đề thường gặp

Ống bị tắc

• Bơm nước ấm 20–30 ml vào ống, lặp lại nhiều lần.
• Không dùng vật sắc, không bơm mạnh.

Nôn ói hoặc tiêu chảy

• Giảm tốc độ ăn, giảm lượng mỗi lần.
• Kiểm tra sữa có hỏng hoặc quá đặc không.
• Nếu kéo dài >24 giờ → liên hệ nhân viên y tế.

Đau, đỏ, chảy dịch quanh chân ống

• Có thể là nhiễm trùng.
• Vệ sinh nhẹ nhàng, giữ khô.
• Liên hệ nhân viên y tế nếu sốt hoặc mủ vàng/xanh.

Ống bị tuột ra ngoài

• Không tự đặt lại tại nhà
• Che bằng gạc sạch → đưa tới bệnh viện trong để đặt lại.

8. Khi nào cần gọi bác sĩ hoặc đến bệnh viện?

• Sốt, đau bụng, buồn nôn kéo dài.
• Dịch quanh ống có mùi hôi, mủ hoặc đỏ lan rộng.
• Ống bị tuột hoặc chảy máu tại vị trí ống.
• Sụt cân, mệt nhiều dù đã nuôi ăn đầy đủ.

Nguồn:

• ASPEN: Guidelines for Enteral Nutrition.
• ESPEN Guidelines on Home Enteral Nutrition.
• NCCN Palliative Care Guidelines – Nutrition Support.
• Khoa Dinh Dưỡng – Bệnh viện K, Bệnh viện Chợ Rẫy, Bạch Mai.

[KHOA: UNG BƯỚU]