Hiểm họa từ tủ thuốc gia đình:
PARACETAMOL (acetaminophen)
Paracetamol là cái tên quen thuộc - một trong những thuốc giảm đau, hạ sốt được sử dụng rộng rãi nhất trên thế giới. Nhờ hiệu quả tốt và giá thành thấp, thuốc luôn có sẵn trong hầu hết các gia đình. Tuy nhiên, chính sự phổ biến này khiến ngộ độc paracetamol trở thành một trong những dạng ngộ độc thuốc thường gặp nhất.
-
Liều thông thường cho người lớn: 3.000–4.000 mg/ngày (tối đa).
-
Liều khuyến cáo cho trẻ em: 10-15mg/kg/lần, 4-6 giờ/lần
Khi dùng quá liều – vô tình hoặc cố ý – gan không thể chuyển hóa hết paracetamol theo con đường an toàn và tạo ra lượng lớn chất trung gian độc hại (NAPQI) gây hoại tử tế bào gan. Mức độ tổn thương phụ thuộc:
-
Liều uống
-
Thời gian từ khi uống đến khi được can thiệp
-
Chức năng gan nền
-
Yếu tố nguy cơ: uống rượu, dùng thuốc tác động men gan, suy dinh dưỡng, bệnh gan mạn
Ngộ độc có thể xảy ra do:
-
Quá liều cấp tính: cố tình tự tử, vô tình uống liều quá cao, dùng nhiều loại thuốc chứa paracetamol mà không biết.
-
Quá liều mạn tính: dùng liều cao kéo dài, tăng độc tính thuốc trên cơ địa: suy dinh dưỡng, nghiện rượu, bệnh gan, dùng thuốc kháng lao, điều trị động kinh.
Triệu chứng của ngộ độc Paracetamol:
Thường diễn tiến qua 4 giai đoạn, triệu chứng ban đầu rất mơ hồ, dễ bỏ qua.
Giai đoạn 1 (0–24 giờ):
-
Buồn nôn, nôn, chán ăn
-
Đau bụng
-
Mệt mỏi
-
Có thể hoàn toàn không có triệu chứng
Giai đoạn 2 (24–72 giờ):
-
Đau hạ sườn phải
-
Men gan tang nhanh
-
Vàng da nhẹ, nước tiểu sậm màu
-
Có thể xuất hiện suy thận
Giai đoạn 3 (72–96 giờ):
-
Suy gan cấp: vàng da đậm, rối loạn đông máu, rối loạn chuyển hóa, rối loạn tri giác, suy đa cơ quan
-
Nguy cơ tử vong cao nếu không can thiệp tích cực
Giai đoạn 4 (4–14 ngày):
-
Nếu vượt qua giai đoạn 3, chức năng gan hồi phục dần.
-
Tổn thương gan thường hồi phục hoàn toàn.
Xử trí và điều trị:
Nếu nghi ngờ uống quá liều paracetamol, đưa người bệnh đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt.
Tại cơ sở y tế: bệnh nhân sẽ được đánh giá mức độ ngộ độc và can thiệp điều trị ngay lập tức. Các phương pháp điều trị như: Rửa dạ dày, dùng thuốc giải độc đặc hiệu đường uống/ đường truyền tĩnh mạch, lọc máu liên tục, thay huyết tương, ghép gan.
Hiện nay, tại BVĐK Bình Thuận đang điều trị Ngộ độc Paracetamol với thuốc giải độc đặc hiệu, và trong thời gian tới sẽ triễn khai thêm các phương pháp điều trị nâng cao hơn để phục vụ công tác chuyên môn.
Phòng ngừa:
-
Không dùng quá liều thuốc (hoặc theo chỉ định của bác sĩ).
-
Đọc kỹ thành phần khi dùng thuốc phối hợp.
-
Tránh uống rượu bia khi sử dụng paracetamol.
-
Không tự ý dùng thuốc kéo dài nhiều ngày.
-
Giữ thuốc ngoài tầm tay trẻ em, người mất năng lực nhận thức.
Thông điệp:
Paracetamol là thuốc an toàn khi dùng đúng liều. Ngộ độc paracetamol có thể diễn tiến âm thầm nhưng gây hậu quả nặng nề, thậm chí đe dọa tính mạng. Ngộ độc paracetamol là tình trạng nguy hiểm nhưng có thể điều trị hiệu quả nếu phát hiện sớm và dùng thuốc giải độc kịp thời.
Nếu nghi ngờ quá liều paracetamol, cần đến ngay cơ sở y tế, không chờ đợi triệu chứng xuất hiện. Tuyệt đối không tự điều trị tại nhà vì có thể bỏ lỡ thời gian vàng.
[KHOA: HSTC&CĐ]